Świetliki w ogrodzie. Jak wyglądają robaczki świętojańskie i co to za owady

0
Świecąca samica świetlika świętojańskiego
Chrząszcze z rodziny świetlikowatych potrafią wytwarzać światło. Sprawiają, że ogród lub polana wygląda jak baśniowa sceneria.

Świetliki świętojańskie to tylko jeden z trzech gatunków owadów, których niesamowite światło możemy podziwiać w letnie noce. Piszemy, jak wyglądają świetliki i inne świecące owady, czym się żywią i dlaczego świecą.

Potocznie nazywamy je robaczkami świętojańskimi. Te owady mają niezwykłą cechę – potrafią wytwarzać światło. Zielonkawe, świecące punkciki sprawiają, że nasze ogrody w letnie noce wyglądają naprawdę bajkowo.

licencja zdjęcia otwierającego CC BY-SA 4.0

Najbardziej znanym, przynajmniej z nazwy, jest świetlik świętojański. Często, właśnie jako świetliki określamy wszystkie świecące owady. Jednak w rzeczywistości w Polsce możemy spotkać przedstawicieli trzech gatunków (na świecie jest ich około 2 000!), należących do rodziny świetlikowatych. Poza świetlikiem świętojańskim (Lampyris noctiluca) spotyka się także iskrzyki (Phausis splendidula syn. Lamprohiza splendidula) oraz świeciuchy (Phosphaenus hemipterus). Owady te występują najczęściej na obrzeżach lasów i łąk, ale można spotkać także w ogrodach.

Zobacz także: Stonogi i prosionki - co to za zwierzęta i czy są szkodnikami

Jak wyglądają świetliki, iskrzyki i świeciuchy

Widząc piękne światełka w ogrodzie czy lesie najczęściej wyobrażamy sobie, że wytwarzające je owady wyróżniają się urodą. Tu jednak czeka nas spora niespodzianka. Robaczki świętojańskie wyglądają niepozornie i niezbyt atrakcyjnie. U wszystkich gatunków występuje silny dymorfizm płciowy, co oznacza, że samce i samice bardzo różnią się wyglądem.

licencja CC BY-SA 3.0

Samce świetlika świętojańskiego i iskrzyka wyglądają podobnie. To niewielkie chrząszcze o wydłużonym ciele. Mają od 8 mm do 1,5 cm długości (iskrzyki są mniejsze) i brązowoczarny kolor. Ważną cechą jest to, że samce mają skrzydła i potrafią latać.

Zupełnie inaczej wyglądają samice, które nie mają skrzydeł i wyglądem przypominają larwy. Mają ciało podzielone na wyraźne segmenty. Samice iskrzyków są białe, a świetlików ciemniejsze, niemal brunatne. Samice u obu gatunków są nieco większe od samców. U świeciuchów natomiast i samce i samice przypominają larwy, z tym, że samce mają szczątkowe skrzydła.

Czytaj także: Kowal bezskrzydły - co to za owad i co z nim zrobić

Co świeci w ogrodzie?

Najmocniejsze światło wytwarzają iskrzyki oraz świetliki świętojańskie i to je najczęściej widujemy. Świeciuchy świecą znacznie słabiej i prowadzą skryty tryb życia – są niezbyt dobrze poznane i rzadko widywane.

Warto wiedzieć, że u świetlików świętojańskich światło widzialne dla człowieka potrafią wytwarzać tylko samice. Wspinają się one na trawy oraz inne rośliny. Tam siedząc i świecąc, czekają na samce. Tak samo zachowują się samice iskrzyków. Jednak u tego gatunku świecą również samce i robią to podczas lotu. Jeśli więc widzimy latające światełka, to mamy do czynienia z iskrzykiem, a nie świetlikiem świętojańskim.

licencja CC BY-SA 4.0

Dlaczego świetliki świecą?

Robaczki świętojańskie świecą przede wszystkim dlatego, aby przywabić partnera. Najbardziej atrakcyjnie dla samców prezentują się samiczki wytwarzające najmocniejsze światło. To właśnie ich wypatrują samce w czasie nocnych lotów. Dlatego świetliki świętojańskie i iskrzyki latają niezbyt wysoko, by łatwiej dostrzec partnerkę.

Ale jak to się dzieje, że świetliki świecą? To zjawisko zwane bioluminescencją. W końcówce odwłoka tych owadów znajdują się przezroczyste płytki, a pod nimi - specjalne komórki, wypełnione związkiem chemicznym, zwanym lucyferyną. Kiedy ma on kontakt z tlenem (doprowadzonym specjalnymi tchawkami), zachodzi reakcja chemiczna, w wyniku której powstaje światło. Większość gatunków potrafi „włączać” i „wyłączać” światło, regulując dopływ tlenu do „światłonośnych” komórek. Niektóre też emitują błyski o różnej częstotliwości, w zależności od gatunku (dotyczy to głównie innych gatunków świetlikowatych, żyjących w różnych regionach świata). Intensywność świecenia wzmacnia budowa komórek, które zawierają kryształki kwasu moczowego, odbijające światło.

Sprawdź: Co zjada pąki roślin i jak zwalczać te szkodniki

Światło robaczków świętojański ma zimną barwę i podczas jego wytwarzania nie powstaje ciepło. Chrząszcze zużywają również stosunkowo niewiele energii na jego produkcję.

Światło może też być swoistą pułapką – u niektórych gatunków samice wytwarzają błyski charakterystyczne dla innych świetlików. Zwabiony nimi samiec nie doczeka się jednak kopulacji, ale zostanie pożarty przez samicę. Jednak tak „podstępnych” gatunków nie spotkamy w Polsce.

licencja CC BY-SA 4.0

Jak żyją robaczki świętojańskie

Robaczki świętojańskie, podobnie jak wiele innych owadów, w dorosłej postaci żyją stosunkowo krótko, bo zaledwie kilka tygodni. Tyle czasu potrzeba, by spotkać partnera i rozmnożyć się. Kiedy samiec wypatrzy „odpowiednią” samicę dochodzi do kopulacji. Następnie samica składa w ziemi lub ściółce kilkadziesiąt jaj, po czym umiera. Wylęgu larw, który nastąpi po kilku dniach, nie doczeka również samiec.

Robaczki świętojańskie spędzają znacznie dłuższy czas jako larwy niż w dorosłej postaci, bo nawet dwa-trzy lata. W tym czasie rosną i kilka razy linieją. Zimują zagrzebane w ściółce. W końcu przepoczwarzają się późną wiosną i cały cykl zaczyna się od początku. Zarówno larwy, jak i jajeczka robaczków świętojańskich również mogą emitować słabe światło.

Co jedzą świetliki

Z cyklem życia świetlików i iskrzyków wiąże się pewna zaskakująca cecha – dorosłe osobniki nie jedzą w ogóle! Natomiast odżywiają się ich larwy. I tu kolejne zaskoczenie. Są one drapieżnikami, które polują m.in. na młode ślimaki, dżdżownice i larwy innych owadów. Ofiarę unieruchamiają za pomocą trucizny, ale nie zawsze ją zabijają (dotyczy to przede wszystkim np. większych ślimaków), tylko wygryzają fragment jej ciała. Nie musimy się więc obawiać, że w ogrodzie np. uszkodzą rośliny.

To Cię zainteresuje: Mączlik szklarniowy, czyli biała muszka. Zobacz, jak z nim walczyć

Świetliki w ogrodzie – jak je zwabić

Robaczki świętojańskie mogą zagościć w ogrodach. Warto zapewnić im odpowiednie warunki. Pamiętajmy, że lubią lekko wilgotne zarośla i wysokie trawy, sąsiadujące z otwartą przestrzenią (oczywiście mogą to być również trawy i krzewy ozdobne). Docenią naturalne, a nawet bardziej „nieporządne” zakątki ogrodu, gdzie mogą się ukryć i znaleźć pożywienie. Jeśli chcemy, by gościły u nas świetliki i iskrzyki, zrezygnujmy z chemicznych środków ochrony roślin – pestycydy zabiją również te owady.

Ważną kwestią jest także tzw. zanieczyszczenie światłem. To istotny problem w życiu robaczków świętojańskich. Sztuczne oświetlenie zdecydowanie im nie sprzyja. W oświetlonych miejscach trudno im wypatrzeć znacznie subtelniejsze światło samic i tracą szansę na spotkanie i przedłużenie gatunku. Dlatego, jeśli tylko możemy, gaśmy światło w ogrodzie. A wtedy może i my dostrzeżemy niezwykłe, zielone światełka, jarzące się w zaroślach lub unoszące nad trawnikiem.

Oceń artykuł
0,00 / 0 głosów
Co sądzisz na ten temat
Zaloguj się i skomentuj pierwszy
Więcej na ten temat:

, ,

Autor: Katarzyna Laszczak

Polecamy Ci również

Zobacz także