Skąd się biorą nazwy roślin

0
Lilak
Każda roślina ma swoją oficjalną nazwę. Czasem są one dziwne, znaczące, albo... prawie nieużywane. Tak jest np. z lilakiem, najczęściej błędnie zwanym bzem.

Na niektórych nazwach roślin można połamać język, inne są dziwne lub śmieszne. Zastanawialiście się kiedyś, skąd się biorą?

Dane osobowe rośliny

Każda roślina ma swoją nazwę. Nawet jeśli jej nie znamy, możemy być pewni, że jakiś botanik starannie ją opisał i zadbał o jej „imię i nazwisko”, a czasem i dodatkowe przydomki. Czyli nadał jej nazwę gatunkową i rodzajową. W dodatku po łacinie. Po polsku i w innych językach, oficjalne nazwy też zawsze składają się z tych dwóch członów (co najmniej).

Nazwa gatunkowa to ta najczęściej używana, rodzajowa – często informuje o jakichś dodatkowych właściwościach (np. jadalny, cuchnący, wielkokwiatowy). Takie oficjalne nazewnictwo zapoczątkował w XVIII wieku szwedzki botanik Linneusz. Od tego czasu żadna roślina nie jest anonimowa. Przynajmniej dla botaników.

Nazwa trudna, ale kwiaty piękne: polecamy calibrachoę - roślinę idealną na balkony

Tojad czyli mordownik

Na "jadowite" właściwości tej rośliny wskazuje jej oficjalna nazwa - tojad. Ale jeszcze bardziej dosadna jest nazwa zwyczajowa - mordownik. To silnie trująca roślina, w przeszłości często wykorzystywana do niecnych celów.

Hans - pixabay.com
Wężymord

Wężymord, choć brzmi groźnie, jest pożyteczny. Wierzono, że jest odtrutką na jad żmij. To jadalna roślina, znana także jako skorzonera.

Alsen - pixabay.com
Wilcza jagoda

Wilcza jagoda należy do silnie trujących roślin. To widać też w jej łacińskiej (a właściwie - greckiej) nazwie - Atropos belladona. W mitologii Atropos przecinała nić ludzkiego życia.

Pixal2013 - pixabay.com
Krwawnik

Krwawnik to pożyteczne (i smaczne) zioło, które m.in. hamuje krwawienie.

Dolvita - pixabay.com
Naparstnica

Kwiaty naparstnicy zdecydowanie przypominają naparstki. Według celtyckich legend, elfy pokryły je kropkami, żeby ostrzec ludzi przed trującymi właściwościami rośliny.

Lecreusois - pixabay.com
Dzwonek

Nazwa dzwonków wyjątkowo dokładnie pokrywa się z kształtem ich kwiatów.

Pezibear - pixabay.com
Nasiona soczewicy

W wielu językach nazwa soczewki pochodzi od soczewicy. Jej nasiona mają właśnie taki kształt.

PublikDomainPictures
Dalia

Mało kto pewnie kojarzy szwedzkiego botanika Andersa Dahla. A to od jego nazwiska pochodzi nazwa popularnych dalii.

AnnaER - pixabay.com
Poinsecja - gwiazda betlejemska

Ambasador USA w Meksyku R. Poinsett wysłał pewną roślinę do Waszyngtonu. To był początek jej "kariery". Dlatego nosi nazwisko ambasadora.

Angelinaelv - pixabaym.com
Bougenvilla

Bugenvilla to piękne pnącze. Jednak jej nazwa (i pisownia) bywa problemem. A wszystko przez to, że jest nazwana na cześć francuskiego przyrodnika - L. A. de Bougainville.

Nanto - pixabay.com
Narcyzy

W greckiej mitologii Narcyz był pięknym młodzieńcem. Tak zachwycił się swoim odbiciem w wodzie, że zapomniał o całym świecie. I został zamieniony w kwiat.

WeberFabrik - pixabay.com
Hiacynty

Hiacynt to również postać z greckiej mitologii. Chłopak, przypadkiem zabity przez swego przyjaciela - boga Apolla.

Katarzyna Laszczak
Irys

Kolory irysa skojarzyły się z tęczą. Zatem zostały nazwane jak grecka bogini tęczy - Iris.

WolfBlur - pixabay.com
Jaśminowiec wonny

Wbrew oficjalnej nazwie, ten pięknie pachnący krzew jest powszechnie nazywany jaśminem, a nie jaśminowcem.

Hans - pixabay.com
Jaśmin

"Prawdziwy" jaśmin to egzotyczne pnącze o pięknym zapachu.

Watsilchum - pixabay.com
Aster, czyli gwiazdosz chiński

To roślina powszechnie zwana astrem, choć botanicy upierają się, że to gwiazdosz chiński. Pojawiła się też kompromisowa nazwa - aster chiński.

Utroja0 - pxabay.com
Gladiola, czyli mieczyk

Nazwa tej rośliny - mieczyk - pochodzi od kształtu liści, które przypominają miecz. Ale to samo znaczy gladiola (od łacińskiego gladius).

Alexas-Fotos - pixabay.com

Jadowity jak tojad i groźny jak wilk

Oczywiście rośliny miały swoje nazwy, zanim wzięli się za nie uczeni. Często nawiązywały one do właściwości roślin. Stąd mamy np. tojad, zwany również mordownikiem. Ta nazwa dobrze oddaje charakter jednej z najbardziej trujących roślin. Jak również jej niesławne zastosowanie.

Nieprzyjemnie – i słusznie – kojarzy się również szalej jadowity. Już spożycie niewielkiej ilości tej rośliny powoduje ślinotok i drgawki, które kojarzą się z szaleństwem. Nieco więcej – to pewna śmierć.

Potocznie na wiele roślin i grzybów, które są mało użyteczne mówi się „psie”. Ale te naprawdę groźne są „wilcze” – jak wilcza jagoda, czy wawrzynek wilczełyko. Obie śmiertelnie trujące. Toksyczny jest też sok wilczomleczy.

Czy wiesz, że wawrzynek wilczełyko bywa uprawiany jako krzew ozdobny? Dowiedz się więcej

Groźnie brzmi nazwa wężymord, ale to mylące. Wężymord to jadalna roślina, znana również jako skorzonera. Jednak dawniej sądzono, że jej sok jest antidotum na jad żmij (ta cecha jest oddana w nazwie również w innych językach).

Pożyteczny był też krwiściąg, służący to tamowania krwawień (to potwierdzone działanie tej rośliny). Przeciwkrwotocznie działa również krwawnik.

Nie budzi też wątpliwości zastosowanie farbownika lekarskiego, który służył do barwienia tkanin na czerwono.

Naparstki, widły i soczewki

Wiele nazw roślin wzięto od ich kształtu. Kwiaty naparstnicy rzeczywiście do naparstków są bardzo podobne. Oczywista jest też sprawa dzwonków, których wiele odmian rośnie na rabatach i łąkach. Charakterystyczny jest też kształt widłaków, oczywiście widlasto rozgałęziony.

Ale są i rośliny, w których nazwach trudniej dostrzec ukryty kształt. Dobrym przykładem jest soczewica. Kojarzy Wam się z czymś? A jednak. Ta jedna ze starszych i bardziej pożytecznych roślin uprawnych dała nazwę soczewce. I to w bardzo wielu językach. Rzeczywiście nasiona soczewicy mają zdecydowanie soczewkowaty kształt.

Zobacz: Jakie zadziwiające kształty mają kwiaty niektórych storczyków

Dalie, bugenwille i cieszynianki

Niektóre nazwy roślin zostały stworzone od nazwisk botaników, czy odkrywców. Piękne dalie wzięły nazwę od szwedzkiego botanika Andersa Dahla. Poinsecje (gwiazdy betlejemskie) nazwano na cześć J. R. Poinsetta, który przyczynił się do tego, że stały się popularne. Cudownie kwitnące pnącza – bugenwille utrwalają nazwisko L. A. de Bougainville, który je opisał jako pierwszy. Ich polska nazwa – choć jest prawie nieużywana, czyli kącicierń – mówi o nich ważną rzecz. Mają kolce.

Z kolei jeden z najwybitniejszych mówców rzymskich – Cyceron – ten przydomek rodowy zawdzięcza łacińskiej nazwie… ciecierzycy – jadanej wtedy często rośliny strączkowej. Jak widać nazwy mogą przechodzić z ludzi na rośliny i odwrotnie.

Są też rośliny, które mają nazwy pochodzące od miejsc. Świetnym przykładem jest cieszynianka, która kwitnie wczesną wiosną, a najliczniej (w Polsce) rośnie w okolicach Cieszyna. Potocznie też, kolorowe letnie kosmosy (onętki), nazywa się warszawiankami.

Z mitologii do ogrodu

Jest też sporo roślin, które wiążą się z grecką mitologią, bo dawni Grecy z wielkim uporem dopatrywali się nich ludzi przemienionych w rośliny. Stąd mamy np. hiacynty i narcyzy. Również irysy wywodzą swoją nazwę od greckiej bogini tęczy – Iris.

Sprawdź: Co warto wiedzieć o uprawie irysów

Lilaki i jaśminowce

Wiele nazw roślin zaczyna żyć własnym życiem. Mogą botanicy i niektórzy ogrodnicy uprawiać lilaki. W maju i tak będą pachniały bzy. A w czerwcu jaśminy, choć poprawna nazwa tych krzewów to jaśminowce (jaśminy to pnącza, które również pięknie pachną). Natomiast w sierpniu pojawią się astry, które nie są astrami, tylko gwiazdoszami chińskimi (tak, tak).

O wyższości gladioli nad mieczykami

Niekiedy do nieporozumień dochodzi również, kiedy miesza się nazwy polskie i łacińskie. Pewien rodzinny spór długo toczył się na temat wyższości gladioli nad mieczykami (i odwrotnie). Tymczasem to ta sama roślina. Jej nazwa nawiązuje do kształtu liści, podobnych do miecza. Stąd mieczyki. Ale gladiola to po prostu spolszczona wersja łacińskiej nazwy tej rośliny – gladius. Czyli miecz.

Czy buk lubi szpanować?

To tylko niektóre przykłady pochodzenia nazw roślin. Tych dziwnych, czy znaczących jest znacznie więcej. A historia wielu nazw ginie w mrokach dziejów.

W dodatku w niektórych nazwach roślin można też się dopatrzeń znaczeń, których nie ma. Jeśli lubicie zabawy językowe, albo krzyżówki, to wiecie, że w nagłówku chodzi o bukszpan. A lewkonie nie są drapieżnymi końmi.

 

Oceń artykuł
0,00 / 0 głosów
Co sądzisz na ten temat
Zaloguj się i skomentuj pierwszy
Więcej na ten temat:

Autor: Michał Laszczak

Polecamy Ci również

Zobacz także