Pergola

Słowo pergola pochodzi od łacińskiego pergula, oznaczającego okap. Określeniem tym przez wieki nazywano przejście stworzone z pnączy porastających kratowaną konstrukcję, wspartą na dwóch słupach.

Dziś za pergole uznawane są nie tylko zielone daszki i bramy, lecz również elementy przypominające zielone ściany, czy nawet stworzone z nich całe altanki. Pergola może być naturalną markizą, przepierzeniem lub zasłoną. Ważne, by planując budowę tego efektownego elementu małej architektury tak dobrać materiały i rośliny, aby pasowały do charakteru ogrodu.

Pergola niejedno ma imię

Najbardziej oczywistym zastosowaniem pergoli jest tworzenie zielonych przejść i bram prowadzących do ogrodu oraz oddzielających jego poszczególne części. Najlepiej w tym przypadku sprawdzą się rośliny kwitnące. Pnące róże, obsypane kwiatami niemal przez cały sezon, sprawiają, że furtka do ogrodu będzie jednocześnie jego wizytówką. W dużym ogrodzie można pokusić się także o stworzenie konstrukcji zbudowanej z krat wspartych na czterech lub ośmiu słupach, która przejmie funkcję altanki w upalne dni. Świetnie w takim przypadku sprawdzi się winorośl - zapewni cień wewnątrz, a jesienią wiszące grona nadadzą „altanie z pergoli” romantycznego charakteru. Pergole znakomicie nadają się też do zasłaniania niezbyt efektownych części ogrodu, takich jak np. kompostownik oraz odgradzania się od sąsiadów, czy hałaśliwej ulicy. Pergola obsadzona gęstymi pnączami nie tylko zasłoni nas przed wścibskimi spojrzeniami, lecz dodatkowo wyciszy ogród i nada mu charakteru odciętej od reszty świata enklawy. Nie bez znaczenia są również walory estetyczne takiego ogrodzenia - zielona ściana np. z winobluszczu, jest zdecydowanie atrakcyjniejsza od widoku ulicy z pędzącymi samochodami.
Ponieważ pergole można budować w praktycznie dowolnym kształcie, pomysłów na nie może być tyle, ile ogrodów. Można np. połączyć pergolę z ogrodową altanką (uzyskując ciekawą konstrukcję przestrzenną, stanowiącą element nadający ogrodowi unikalnego charakteru) lub przy jej pomocy osłonić efektowną rabatę z rzadkimi bylinami nietolerującymi chłodnego wiatru - pomysłów są tysiące.

Z czego zbudować pergolę?

Pergole można budować z drewna, kamienia, aluminium, stali nierdzewnej, tworzyw sztucznych.
Na rynku oferowane są również setki gotowych modeli w najprzeróżniejszych kształtach i wykonanych w rozmaitych technikach. Zakup gotowej pergoli jest zazwyczaj droższy od zbudowania jej samodzielnie, jednak znacznie ułatwia zadanie.
Gdy decydujemy o wyborze modelu pergoli, bądź materiałów do jej wykonania, istotne staje się dopasowanie ich do charakteru ogrodu. Metalowa pergola będzie stanowiła dysonans w ogrodzie retro z drewnianą altaną i płotem, podobnie jak drewniana niekoniecznie będzie pasowała do nowoczesnego ogrodu w minimalistycznym stylu ze sporą ilością metalowych urządzeń rekreacyjnych i plastikowym basenem w kąciku zabaw dla dzieci.
Projektując pergolę w postaci przejścia, bez względu na materiały zastosowane w konstrukcji, należy pamiętać, że jej wysokość nie może być mniejsza niż 2 m. Trzeba też wziąć pod uwagę obciążenia pionowe wynikające z ciężaru elementów konstrukcyjnych, a także - o czym majsterkowicze często zapominają - ciężaru roślin, które porosną pergolę, wzrastającego dodatkowo po deszczu i przez śnieg zalegający zimą. Warto również przewidzieć maksymalne obciążenia poziome powodowane przez boczne wiatry. O solidności pergoli zawsze decydują pionowe słupy podtrzymujące elementy poziome. Mogą być zbudowane z drewnianych belek,murowane z kamieni lub cegieł, betonowe pokryte okładziną dekoracyjną albo metalowe - z rur, czy zespawane z kątowników. Istotne, by zostały sztywno osadzone w podłożu. W przypadku pergoli będących przejściami lub altanami najczęściej stosuje się betonowe stopy fundamentowe wpuszczone w grunt na głębokość 60 cm. Pergole stanowiące przepierzenia, płoty i inne konstrukcje okalające mogą być wsparte na klinach wbijanych w ziemię. Belki poprzeczne najczęściej wykonywane są z drewna, choć na rynku można spotkać rozwiązania wykonane z metalu lub tworzyw sztucznych. W samodzielnej budowie pergol, do łączenia drewnianych elementów poprzecznych zazwyczaj używa się klamer i sworzni. Bardziej zaawansowani majsterkowicze zechcą jednak zapewne zastosować złącza ciesielskie, co gwarantuje większą stabilność konstrukcji. Do przymocowania poziomej belki do pionowego słupka stosuje się proste złącza na wpust.
Jeśli drewniane elementy pergoli nie zostały wykonane z drewna impregnowanego ciśnieniowo, niezbędne jest ich dokładne zaimpregnowanie jednym z wielu dostępnych na rynku preparatów zabezpieczających drewno przed wilgocią i rozwojem grzybów. Metalowe elementy pergoli powinny być natomiast wykonane ze stopów nierdzewnych lub ocynkowane. Jeśli nie są, niezbędne jest pomalowanie ich silikonową lub akrylową farbą antykorozyjną.
Warto pamiętać, że pergola stanowi jedynie tło - charakteru pergoli nadają bowiem rośliny, które je porastają..

Wybór roślin

W sklepach ogrodniczych można znaleźć bogaty wybór pnącz idealnych do obsadzania pergol. Najpopularniejsze są róże pnące, chmiel japoński, rozmaite odmiany powojników, winobluszcz, kokornak, przywarka japońska, winorośl, milin amerykański, dławisz, glicynia, czy winnik. Wybierając rośliny, warto jednak pamiętać, że należy je dostosować do charakteru ogrodu. Nasadzenia także tworzą jego styl. Jeśli urządziliśmy ogród w klasycznym, polskim stylu: klika drzewek owocowych, trochę popularnych w naszym kraju kwiatów (dalie, piwonie, żonkile, tulipany, maciejka itd.), nieco grządek warzywnych, zagon truskawek i malwy przy ścianach altanki - nijak będzie się w nim prezentował chmiel japoński na pergolach. Lepiej skomponują się pnące róże, chmiel pospolity (ma bardzo dekoracyjne, zmieniające kolor wraz z dojrzewaniem, szyszki stanowiące podstawę produkcji piwa), czy pospolite bluszcze spotykane na większości płotów.
Jeśli sama konstrukcja pergoli jest ciekawa, zamiast roślin silnie okrywających, warto wokół nich posadzić niezbyt mocno rosnące pnącza. Nie zarosną konstrukcji, a wspinając się po słupach
i elementach poprzecznych oplotą je delikatną woalką liści, tworząc dyskretną przesłonę. Do obsadzania ażurowych w wyglądzie pergol szczególnie można polecić powojniki wielokwiatowe
i wiciokrzewy.
Powojniki mają wiele odmian dorastających do 2-4 m. Pnącza te tworzą wyjątkowo efektowne kwiatostany wielkości dłoni. Kwiaty mają barwę fiołkową, niebieską, różową, bordową lub białą.
Na rynku można też spotkać odmiany dwubarwne. Wadą tych pnączy są dość wysokie wymagania stanowiskowe i pielęgnacyjne - dobrze rosną w wilgotnej glebie, w słońcu i półcieniu. W parterze pergoli trzeba ponadto sadzić rośliny okrywowe lub grubo ściółkować glebę, gdyż korzenie powojników źle rosną w nagrzanej ziemi. Niezbędne jest także coroczne przycinanie roślin na wysokości 100 lub 50 cm celem sprowokowania obfitego kwitnienia.

Nieco mniej wymagające są wiciokrzewy, spośród których najbardziej do obsadzania pergol można polecić:
Wiciokrzew japoński - osiąga wysokość 3 m. Jego największą ozdobą nie są kremowe kwiaty pojawiające się latem, a efektowne liście, nie opadające zimą (z temperaturami oscylującymi
w okolicy 0ºC). Wiciokrzew japoński nie ma ponadto wygórowanych wymagań glebowych i nie potrzebuje cięcia.
Wiciokrzew pomorski - rodzima odmiana osiągająca 5 m wysokości. Tworzy gęste, mocno wijące się pędy. Żółtobiałe, z zewnętrznej strony różowawe kwiaty rozwijają się w czerwcu i lipcu. Dobrze rośnie w przeciętnej glebie, na stanowiskach słonecznych i półcienistych. Nie wzmaga cięcia.
Wiciokrzew Browna
- osiąga 4 m długości. Przez całe lato tworzy efektowne, pomarańczowe kwiaty. Ozdobne są również drobne czerwono-pomarańczowe owoce, dojrzewające od sierpnia
do października. Wymagania glebowe i pielęgnacyjne ma podobne do pozostałych wiciokrzewów.

Oceń artykuł
4,71 / 7 głosów
Co sądzisz na ten temat
Zaloguj się i dodaj swój komentarz

Autor: Anna Mikos

Zdjęcia: fotolia

Polecamy Ci również

Zobacz także