Czeremcha – drzewo o upojnym zapachu i ciekawych właściwościach

0
Czeremcha
Kwiaty czeremchy zwyczajnej mają oszałamiający zapach. Ale nie jest to ich jedyna zaleta. Zarówno kwiaty, jak i owoce wykorzystuje się w kuchni, kosmetyce i ziołolecznictwie.

Czeremcha to drzewo, które w maju oszałamia zapachem białych kwiatów. Rośnie w lasach i ogrodach, a jej kwiaty, owoce i kora są wykorzystywane w ziołolecznictwie.

Czeremcha zwyczajna i amerykańska

W Polsce występują dwa główne gatunki czeremchy: czeremcha zwyczajna czyli pospolita, zwana też ptasią (Prunus avium / Prunus padus) oraz czeremcha amerykańska (Prunus serotina).

Czeremcha zwyczajna jest drzewem naturalnie występującym w Europie i części Azji, natomiast amerykańska została sprowadzona z Ameryki Północnej. Zadomowiła się jednak w Europie na dobre, w dodatku okazała silnie ekspansywną rośliną i w niektórych krajach jest zwalczana.

Obydwa główne gatunki czeremchy rosną w Polsce dziko, głównie na niżu i na terenach podgórskich.

Polecamy też: Czosnaczek - ziele o zapachu i smaku czosnku

Kwitnąca czeremcha

W kwietniu i maju czeremcha obsypuje się białymi, pachnącymi kwiatami.

Hans - pixabay.com
Kwiat czeremchy zwyczajnej

Kwiaty czeremchy zwyczajnej zwisają...

Hans - pixabay.com
... natomiast kwiaty czeremchy amerykańskiej są wzniesione lub rozpostarte.

... natomiast kwiaty czeremchy amerykańskiej są wzniesione lub rozpostarte.

Liść czeremchy zwyczajnej

Liście czeremchy zwyczajnej są matowe i mają 12 par nerwów bocznych. Liście czeremchy amerykańskiej są błyszczące z wierzchu i mają co najmniej 15 par nerwów.

Hans - pixabay.com
Suszone kwiaty czeremchy

Kwiaty czeremchy można wykorzystywać świeże lub suszone.

Katarzyna Laszczak
Owoce czeremchy

Pestki czeremchy zawierają toksyczne substancje, dlatego nie należy ich spożywać.

Katarzyna Laszczak
Dojrzewające owoce czeremchy

Owoce czeremchy dojrzewają późną jesienią. Mają wtedy niemal czarny kolor.

Katarzyna Laszczak

Czym się różni czeremcha zwyczajna od amerykańskiej

Czeremcha zwyczajna to drzewo dorastające do 15 m wysokości. Może też występować jako krzew (dorasta do 4 m). Często nie ma jednego głównego pnia, ale kilka. Liście mają jajowaty kształt i ząbkowane brzegi. Kwiaty czeremchy pojawiają się w kwietniu-maju. I wtedy nie dość, że czeremcha wygląda zjawiskowo, to w promieniu wielu metrów czuć jej upojny zapach. Kwiaty są białe, zebrane w zwisające grona. Owoce czeremchy są dość drobne. Dojrzewając, zmieniają kolor od zieleni przez czerwień po niemal czarną barwę. Właśnie takie można zbierać.

Czeremchy zwyczajne chętnie rosną w lasach mieszanych. A ponieważ lubią wilgotną glebę, pojawiają się też na brzegach rzek, jezior, mokradeł itp.

Czeremcha amerykańska wygląda bardzo podobnie, ale jest większa. W Europie osiąga ok. 20 m wysokości, w Ameryce dorasta do 35 m. Liście czeremchy amerykańskiej są z wierzchu błyszczące (u zwyczajnej – matowe). Jej kwiaty zebrane są w grona, ale w odróżnieniu od zwyczajnej – nie zwisają one, ale wznoszą się lub rozpościerają. Opadną, kiedy pojawią się owoce. A te są większe i słodsze niż u czeremchy zwyczajnej, ale dojrzewają później (dlatego czeremcha amerykańska jest też zwana późną). W przeciwieństwie do „naszej” woli suche tereny.

Obydwa gatunki można też odróżnić… licząc nerwy boczne na blaszce liścia. Czeremchy zwyczajne mają ich 12 par, amerykańskie – co najmniej 15.

Gatunków i odmian czeremchy jest więcej (występują również ozdobne), ale skupimy się na tych dwóch, najbardziej popularnych.

Podpowiadamy: Jak uratować i odmłodzić stare drzewa owocowe

Czy czeremcha jest trująca? Na co zwrócić uwagę

Zarówno czeremcha zwyczajna, jak i amerykańska (w swojej ojczyźnie) były tradycyjnie wykorzystywane jako surowiec zielarski. Sięgano zarówno po ich owoce, jak i kwiaty, liście, a także korę. Owoce i kwiaty wykorzystywano także w kuchni.

W opisach czeremchy pojawia się niekiedy informacja, że jest ona trująca. Rzeczywiście zawiera glikozydy cyjanogenne, które przekształcają w cyjanowodór (kwas pruski). Występują one przede wszystkim w nasionach (jest to amygdalina), dlatego trzeba na nie uważać. Jednak warto wiedzieć, że te same związki występują w pestkach jabłek, gruszek, moreli, brzoskwiń, wiśni, czereśni, a także w migdałach. U czeremchy glikozydy są obecne także w korze i liściach (związki: prulaurazyna, prunazyna).

Działanie toksyczne tych substancji likwiduje obróbka taka jak gotowanie, moczenie, suszenie, fermentacja. Po takim potraktowaniu są bezpieczne (np. na Ukrainie owoce sproszkowane wraz z pestkami stosuje się jako dodatek do pierogów). Szkodliwych substancji jest pozbawiony miąższ owoców.

Czeremcha w kuchni

Kiedy czeremcha kwitnie warto zebrać jej kwiaty. Można z nich zrobić herbatkę (pięknie pachnie) lub ususzyć i również wykorzystać w ten sposób. Uwaga – duże ilości mają działanie przeczyszczające.

Owoce czeremchy, dojrzewające późną jesienią, świetnie nadają się na przetwory: dżemy, konfitury, galaretki, nalewki, syropy, soki. Pamiętajmy, żeby oddzielić pestki (owoce po przegotowaniu można np. przetrzeć przez sito). Czeremcha wymaga sporo cukru, a smak i aromat przetworów podkreśli niewielki dodatek kwasku cytrynowego (pozwoli też utrwalić kolor).

Zobacz: Jak zrobić tonik z kwiatów czeremchy, który nawilży skórę i zlikwiduje cienie pod oczami

Czeremcha w kosmetyce

Kwiaty czeremchy warto zebrać z jeszcze jednego powodu. Napar z nich, stosowany zewnętrznie, świetnie działa na skórę. Ma właściwości nawilżające i wygładzające, zmniejsza obrzęki, a także likwiduje… cienie pod oczami. Skutecznie także wybiela skórę i przebarwienia. Ma też działanie przeciwzapalne i zmniejsza łojotok.

Czeremcha w ziołolecznictwie

Surowcem zielarskim są kwiaty, kora i owoce czeremchy. Wodne wyciągi z czeremchy mają m.in. działanie uspokajające, obniżają ciśnienie krwi. Są żółcio- i moczopędne, regulują przemianę materii (kora, w przeciwieństwie do kwiatów, działa przeciwbiegunkowo). Czeremcha działa też odkażająco, a wytwarzane przez nią fitoncydy hamują rozwój chorobotwórczych mikroorganizmów.

UWAGA: wyciągi z kwiatów i pędów czeremchy mają też działanie estrogenne i antyandrogenne, więc uważajmy na nie w przypadku problemów z hormonami płciowymi lub przy terapiach hormonalnych.

 

Oceń artykuł
5,00 / 2 głosów
Co sądzisz na ten temat
Zaloguj się i skomentuj pierwszy
Więcej na ten temat:

, ,

Autor: Michał Laszczak

Polecamy Ci również

Zobacz także